Jan Stanisław Gebethner

O Pilicy » Żyli wśród nas » Goście » Jan Stanisław Gebethner

Urodził się 29 grudnia 1894 r. w Warszawa. Był synem księgarza Jana Roberta Gebethnera (1860-1910) i Maria z domu Herse. Ukończył Gimnazjum im E. Konopczyńskiego w Warszawie (1912). Następnie studiował filologię na UJ w Krakowie, na Uniwersytecie Warszawskim (1915-16) i ponownie w Krakowie (1918) gdzie uzyskał doktorat. Równocześnie studiował na Akademii Handlowej (1913-14). Podczas l wojny światowej współtworzył pierwszą szkołę podoficerską "Sokoła" i Straż Obywatelską. Od 1918 był prokurentem a następnie dyrektorem rodzinnej firmy wydawniczej "Gebethner i Wolff" (działającej od 1857 roku) i współzałożycielem Związku Księgarzy Polskich. W grudniu 1918 z Jakubem Mortkowiczem był założycielem i członkiem zarządu Polskiego Towarzystwa Księgarni Kolejowych "Ruch" SA. W czasie wojny polsko-rosyjskiej w 1920 roku walczył jako ochotnik w Grupie Operacyjnej Jazdy gen. Jana Sawickiego. W tym samym roku poślubił Helenę Marię Patschke. W 1921roku był współzałożycielem „Przeglądu Sportowego”. W 1922 był założycielem Polskiego Towarzystwa Wydawców Książek. W latach 1923-24 pełnił funkcję wiceprezesa Polskiego Związku Lekkiej Atletyki. W roku 1923 był członkiem zarządu i dyrektorem Fabryki Papieru i Tektur „Pilica” SA. Od 1925 sędzia handlowy, a od 1927 członek zarządu Zgromadzenia Kupców m. Warszawy. W latach 1933-36 był redaktorem naczelnym "Tygodnika Ilustrowanego". Od 1934 był radcą Izby Przemysłowo-Handlowej w Warszawie. Od 1937 pełnił funkcję prezesa Polskiego Towarzystwa Wydawców Książek. Poseł na sejm od 1938 roku. Podczas kampanii wrześniowej 1939 został zastępcą komendanta Straży Obywatelskiej w Warszawie. Od października 1939 do lutego 1340 wieziony na Pawiaku, następnie pracował w swojej firmie przejętej w 1941 pod komisaryczny zarząd niemiecki. Podczas okupacji drukował nielegalnie podręcznik polskie dla szkół i prowadził tajne kursy księgarskie. W czasie powstania warszawskiego cały majątek firmy oraz archiwum uległy zniszczeniu. Po wojnie odbudował firmę i prowadził działalność wydawniczą do 1950 kiedy cofnięto mu koncesję. W latach 1945-50 był przewodniczącym Zgromadzenia Kupców m. Warszawy i viceprezesem Polskiego Towarzystwa Wydawców Książek. Następnie przewodniczył Zrzeszeniu Prywatnego Handlu i Usług. W latach 1955-68 pracował w Biurze Międzynarodowych Targów Książki w "Ars Polona". Był członkiem zarządu ZAiKS-u. Po przejściu na emeryturę był rzeczoznawcą w zakresu eksportu książek w firmie "Polcargo". Zmarł 25 czerwca 1981 r. w Warszawie. Pochowany został na Cmentarzu Ewangelicko-Augsburskim w Warszawie. Odznaczenia: Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari (1966), Krzyż Komandorski OOP (1980); dwukrotnie Krzyż Walecznych (1921 i za kampanię wrześniową 1939). Złoty Krzyż Zasługi (1958), Medal Niepodległości. Autor podręcznika "O zawodzie księgarskim" (1947) oraz wspomnień "Młodość wydawcy" (1977, 1989).